صفای بهبهان
 

مردم شهرستان بهبهان در استان خوزستان همانند ديگر شهرهاي ايران با آمدن ماه محرم شهر را سياهپوش مي‌كنند و به عزاداري امام حسين (ع) و ياران باوفايش مي‌نشينند؛ اما شايد عمده تفاوت عزاداري آنها با ديگر شهرهاي ايران اين باشد كه در بهبهان شبهاي اول و دوم، كودكان هستند كه با سينه‌زني و نوحه‌خواني خود، عملا بزرگسالان را تشويق به عزاداري و سينه‌زني مي‌كنند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران، ساختن محل مخصوص در شب اول ماه محرم براي كودكان در بعضي از كوچه‌هاي نسبتاً وسيع كه به آن “ميداني” مي‌گويند در نوع خود بي‌نظير است.

از ديگر تفاوت‌هاي سينه‌زني در شهرستان بهبهان نسبت به ديگر شهرهاي ايران وجود امامزاده‌هاي متعدد در اين شهرستان است كه دستجات سينه‌زني بايد كيلومترها راه را براي ورود به امامزاده‌هاي شاه ميعالي حسين، امامزاده حيدر، امامزاده فضل (ع)، امامزاده ابراهيم و بي‌بي زبيده خاتون (س) (خواهر حضرت امام رضا (ع)) طي كنند و نسبت به مقام شامخ امامت اداي احترام نمايند و به آنان عرض تسليت بگويند.

محلات شهرستان بهبهان قبلاً طي دو شب با تقسيم‌بندي كه فرمانداري انجام مي‌داد به نوبت وارد امامزاده‌هاي مذكور مي‌شدند، به گونه‌اي كه ‌١٥ امامزاده شهر بين محلات تقسيم مي شد. مثلا تعدادي از محلات در شب اول يك تعداد امامزاده را مي‌رفتند و تعدادي ديگر در همان شب يك تعداد امامزاده كه در شب دوم جاي خود را عوض مي‌كردند. البته چندين سال است به دستور بزرگان شهرستان و فرمانداري فقط يك شب كه شب عاشورا مي‌باشد با تشكيل دسته‌هاي عزاداري وارد امامزاده‌هاي شهر مي‌شوند.

نكته‌اي كه حائز اهميت است، نحوه ورود و خروج دستجات عزاداري است؛ به گونه‌اي كه به هنگام ورود دسته‌هاي عزادار در قالب گروه‌ها (حلقه‌ها)ي چهارنفري كمر همديگر را گرفته و با ريتم و‌آهنگي خاص كه به آن “كولكي” مي‌گويند با سردادن اشعار شورانگيزي همچون: شب قتل است كه احوال ندارد زينب، همچو مرغي كه پر و بال ندارد زينب، و يا: اي بي برادر زينب، بي يار و ياور زينب، و سروده‌هايي از اين قبيل، وارد صحن مطهر امامزاده مي‌شوند و پس از نوحه‌خواني و سينه‌زني آرام و به هنگام خروج از امامزاده با زدن نوعي سينه كه به آن “سه سنگ” مي‌گويند با خواندن نوحه مخصوص اين نوع سينه‌زني كه منصوب به قديمي‌ترين نوحه‌سراي بهبهان، يعني شيخ رجب شوقي است، از صحن امامزاده خارج مي‌شوند. طريقه سينه زني سه سنگ نيز بدين صورت است كه عزاداران بر روي زانو مي‌نشينند و نوحه خوان به‌ آرامي نوحه مي‌خواند؛ تا جايي كه نوحه وي اوج مي‌گيرد و با گفتن كلمه “علي” سينه‌زنان سه بار محكم و متوالي به روي سينه خود مي‌زنند و در چندين نوبت اين مساله تكرار مي‌شود، سپس در پايان نوحه، نوحه‌سرا با گفتن صلوات، از عزاداران مي‌خواهد كه امامزاده را ترك كنند. نكته جالب اينكه سال آينده دويستمين سالگرد اين نوحه‌خوان نابينا، يعني “شيخ رجب شوقي” است كه قرار است مراسمي نيز از سوي فرمانداري بهبهان براي وي برگزار شود. ديگر اينكه مرحوم حاج‌سيد احمد خميني هنگامي كه هيات عزاداري بهبهاني‌ها براي عرض تسليت به مناسبت درگذشت امام راحل به جماران رفته‌ بودند به اندازه‌اي از اين نوع سينه‌زني (سه سنگ) استقبال كرد كه چندين بار درخواست تكرار آن را از هيات مذكور نمود.

نكته شايان توجه ديگري كه در عزاداري مردم بهبهان در ماه محرم و صفر مي‌شود به آن اشاره كرد، شورانگيز نشان دادن حماسه عاشوراست؛ بدين صورت كه در تمامي اشعار و نوحه‌هاي خود سعي مي‌كنند به جنبه‌هاي واقعه عاشورا توجه نشان دهند؛ تا مثلاً مظلوميت اباعبدالله الحسين يا حزن و اندوه واقعه كربلا.

مردم متدين و مذهبي شهر تاريخي بهبهان همچنين تا پايان ماه صفر با به راه انداختن گروه‌هاي مختلف تعزيه كه با قديمي‌ترين نسخه‌هاي موجود تعزيه‌خواني همراه است، به عزاداري امام حسين (ع) و يارانش مي‌پردازند.

در ماه محرم در اين شهرستان همچنين برخي محلات قديمي آن همانند “محله كاروانسرا” هنوز اصالت خود را در بستن محمل‌ها و نعش‌كشي حفظ كرده‌اند و با‌ آوردن شتر، به نوعي قافله كربلا را زنده نگه مي‌دارند.

از ديگر آيين‌هاي مردم در ماه محرم حجله قاسم است كه در اين حجله حضرت علي اصغر (ع) به صورت نمادين در گهواره گذاشته مي‌شود و زناني كه به اين حجله مي‌روند، ابتدا نذر مي‌كنند و سپس به صورت پنهان يك شيء را از حجله برمي‌دارند كه اگر نذر آنها ادا شد، سال آينده با شيريني شيء مورد نظر را به حجله بازپس گردانند. كودكان نيز براي اينكه رونق بيشتري به حجله دهند، علي‌ اصغر (ع) نمادين را در خانه‌ها مي‌گردانند و كساني كه نذري داشت باشند در جيب علي اصغر نمادين پول مي‌گذارند. اين مساله از اين بابت است كه ممكن است خيلي از خانواده‌ها توانايي برپايي حجله را نداشته‌ باشند، لذا با مقداري پول به طريقي كه گفته شد سعي در برآوردن نذر خود مي‌كنند.

مراسم عزاداري در ظهر عاشورا در بهبهان به پايان مي‌رسد و عزاداران در خانه‌هاي متعددي كه “چلوخورشت”‌ نذري مي‌دهند، خستگي از تن بيرون مي‌كنند.

اما در غروب عاشورا در اين شهرستان مراسم “شام غريبان” برگزار مي‌شود، بدين صورت كه بعضي از گروههاي عزادار با در دست داشتن شمع كوچه‌ها را طي مي‌كنند و مويه كنان به دنبال سر مقدس امام سوم شيعيان مي‌گردند كه اين مراسم تا پاسي از شب ادامه دارد.

روز بعد از عاشورا نيز مراسم “تنور خولي” به صورت تعزيه برگزار مي‌شود كه به واقعه پنهان كردن سر مقدس امام حسين (ع) در تنور توسط “خولي” اشاره مي‌كند و شب بعد نيز مراسم “دفن شهداء” در قالب تعزيه‌اي كوتاه برگزار مي شود. داستان تعزيه نيز از اين قرار است كه عده‌اي زن بر روي دار علقمه مي‌روند كه آب بياورند، اما با اجساد شهداء مواجه مي‌شوند كه درنهايت، حضرت امام سجاد (ع) آنها را دفن مي‌كند.

از نكات مهمي كه بايد در نوع عزاداري مردم بهبهان به آن اشاره كرد، اين است كه هر شب در ابتداي عزاداري و حركت كردن دستجات سينه‌زني و زنجيرزني ساز و دهلي مخصوص نواخته مي‌شود كه در فرهنگ بومي منطقه اصطلاحاً به آن “خطير چپ” مي‌گويند كه از مهمترين نواهاي آن:

ز جاي خيز عباس اي برادر من دلاور /// ببين فلك آورده چه بر سر من، مي‌باشد.

در فرهنگ اين مردم همانند خيلي از شهرهاي ديگر روز تاسوعا منصوب به حضرت ابوالفضل است؛ تا جايي كه “سفره ابوالفضل” از مهمترين نذورات مردم در ماههاي محرم و صفر است.

مهمترين نذورات مردم نيز در ماههاي محرم و صفر كتلك (نوعي نان محلي كه مزه‌اي ترش مانند دارد) باقلا، حلواي قالب (كه از خرما تهيه مي‌شود) حلواي برنجي، حليم و شربت آبليمو نعناع و بيدمشك مي‌باشد كه بويژه هنگام روز و ظهر عاشورا ميان دستجات سينه‌زني توزيع مي‌شود.

گزارش از فرزاد صدری

[ چهارشنبه نوزدهم بهمن 1384 ] [ 0:13 ] [ فرزاد صدری ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

و هنوز بهبهان و بهبهانی را دوست دارم ...